Muzieklezing: Die Passagierin – opera van Weinberg

MIECZYSŁAW WEINBERG: DIE PASSAGIERIN

Het verhaal van deze opera speelt zich af in het begin van de jaren zestig. Onder de passagiers van een oceaanstomer bevindt zich een Duitse diplomaat die met zijn vrouw Lisa op weg is naar Brazilië. Hij zal daar een diplomatieke post gaan bekleden. Maar op weg naar een nieuwe toekomst wordt Lisa pijnlijk geconfronteerd met haar verleden. Zij is kampcommandant in Auschwitz geweest, maar heeft dit verleden altijd geheimgehouden. Op het schip meent ze een van haar slachtoffers van toen te herkennen: Martha. Vervolgens wisselen de scènes van Lisa en haar echtgenoot Walter op de oceaanstomer en de terugblikken naar Auschwitz elkaar af.

Componist Mieczysław Weinberg (1919 – 1996) baseerde Die Passagierin op een autobiografische roman van Zofia Posmysz, die Auschwitz overleefde. In deze roman benadert zij de Holocaust vanuit het gezichtspunt van de dader. De opera gaat daarom niet zozeer over de gruwelen waartoe een mens in staat is, maar vooral over schuld, medeplichtigheid en de vraag of we ons verleden onder ogen kunnen zien en er ooit mee in het reine kunnen komen.

Weinberg schreef deze opera in Rusland, waarnaar hij in 1939 was gevlucht nog voordat zijn ouders en zus in het kamp Trawniki in Polen werden vermoord. In Rusland kreeg hij opnieuw te maken met antisemitisme. Vanwege mogelijke associaties met de Goelag werd een voorgenomen première in 1968 in het Bolsjoitheater door het regime geannuleerd.
Pas in 2006 beleefde ‘Die Passagierin’ zijn première in een semi-concertante uitvoering in Moskou.

Weinberg is buiten Oost-Europa lange tijd onbekend gebleven, maar sinds de eeuwwisseling worden zijn werken meer en meer uitgevoerd en opgenomen. Zijn muziek wordt vaak vergeleken met die van Dimitri Sjostakovitsj, met wie hij bevriend was, maar heeft toch een heel eigen stijl. Die Passagierin, in 1968 gecomponeerd, werd door Dmitri Sjostakovitsj geprezen om zijn ‘schoonheid en grootsheid’.

Op deze avond horen we over de inhoud en achtergrond van deze opera en luisteren en kijken we naar fragmenten eruit.

Tussen 17 april en 2 mei zal de opera een aantal keer worden uitgevoerd door de Nationale Opera in Amsterdam.

Deze avond wordt verzorgd door Wim Brouwer.